
Câu chuyện về sự mở cửa thị trường Việt Nam của MSCI: Tiến bộ rõ ràng, nhưng "vé nâng cấp" vẫn chưa được xác định
Từ khóa: MSCI, Thị trường chứng khoán Việt Nam, Nâng cấp thị trường, Nhà đầu tư nước ngoài, CCP, Môi giới toàn cầu, Công bố bằng tiếng Anh, Cải cách thị trường vốn, FTSE MSCI, Thanh toán bù trừ và thanh toán
Lời mở đầu
Nếu bạn đã theo dõi thị trường chứng khoán Việt Nam, trong vài tháng qua, bạn có thể đã thấy một chủ đề lặp đi lặp lại: nâng cấp thị trường. Đây không chỉ là một vấn đề về danh xưng, mà nó còn liên quan trực tiếp đến dòng vốn toàn cầu, sức hấp dẫn của thị trường và thậm chí cả kỳ vọng định giá cổ phiếu.
Gần đây, MSCI—một trong những tổ chức lập chỉ số có ảnh hưởng nhất toàn cầu—đã công bố "Đánh giá khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu năm 2026", chỉ ra rằng Việt Nam vẫn đang tiếp tục cải cách thị trường vốn. Điều đáng chú ý là MSCI đã công nhận nhiều thay đổi quan trọng, nhưng đồng thời cũng chỉ ra rằng vẫn còn nhiều "nút thắt" khiến việc tiếp cận thị trường của các nhà đầu tư nước ngoài chưa được thuận lợi.
Nói tóm lại: Việt Nam đã đi một chặng đường rất dài, nhưng theo MSCI, vẫn còn nhiều việc phải làm để nó được coi là một thị trường hấp dẫn hơn và được phân loại cao hơn.
MSCI chỉ ra những tiến bộ, đặc biệt về khả năng tiếp cận thị trường
Trong báo cáo mới nhất, MSCI cho biết Việt Nam đã đẩy nhanh tiến độ cải cách trong giai đoạn đánh giá. Điểm sáng lớn nhất là việc triển khai mô hình môi giới toàn cầu. Đối với các nhà đầu tư quốc tế, đây là một thay đổi được mong đợi từ lâu, vì nó cho phép các nhà đầu tư nước ngoài tham gia thị trường mà không cần mở tài khoản giao dịch tại địa phương.
Nghe có vẻ là chi tiết kỹ thuật, nhưng thực tế đây là một bước cực kỳ quan trọng. Đối với các nhà đầu tư nước ngoài, mỗi lớp thủ tục bổ sung đều làm tăng chi phí, kéo dài thời gian và tăng rủi ro vận hành. Khi quy trình được đơn giản hóa, việc tiếp cận thị trường sẽ dễ dàng hơn và gần với thông lệ quốc tế hơn, tự nhiên sẽ hấp dẫn hơn.
MSCI cũng xác nhận rằng Việt Nam đã chính thức thiết lập cơ chế đối tác trung tâm (CCP), dự kiến sẽ được triển khai vào đầu năm 2027. Đây là một phần cực kỳ quan trọng trong bức tranh chung, vì CCP thường được coi là nền tảng then chốt của hệ thống thanh toán và bù trừ hiện đại. Khi hoạt động đầy đủ, nó sẽ hỗ trợ việc sử dụng các giao dịch không ký quỹ rộng rãi hơn, giúp thị trường vận hành linh hoạt hơn và an toàn hơn. Một thay đổi khác mà MSCI nhấn mạnh là lộ trình công bố bằng tiếng Anh. Theo kế hoạch, Bộ Tài chính sẽ triển khai theo từng giai đoạn từ ngày 1 tháng 1 năm 2025 đến ngày 1 tháng 1 năm 2028. Điều này nghe có vẻ chậm, nhưng là cần thiết trong thực tế. Đối với các nhà đầu tư quốc tế, thông tin không chỉ cần đầy đủ mà còn phải dễ đọc, dễ tra cứu và kịp thời. Tính minh bạch luôn là một trong những điều kiện cơ bản để nâng cao xếp hạng thị trường. Các rào cản vẫn còn tồn tại Tuy nhiên, MSCI đã không vẽ ra một bức tranh quá lạc quan về Việt Nam. Báo cáo chỉ rõ rằng một số rào cản vẫn đang ảnh hưởng đến việc tiếp cận thị trường. Thứ nhất là giới hạn sở hữu của vốn nước ngoài. MSCI chỉ ra rằng, trong một số lĩnh vực kinh doanh có điều kiện, tỷ lệ sở hữu của vốn nước ngoài vẫn bị giới hạn trong khoảng từ 0% đến 75%, và các lĩnh vực này chiếm hơn 10% vốn hóa thị trường chứng khoán Việt Nam. Điều này có nghĩa là một số cổ phiếu nổi tiếng vẫn bị giới hạn về không gian sở hữu của vốn nước ngoài, làm giảm tính linh hoạt trong phân bổ vốn của các quỹ lớn. Ngoài ra, MSCI cho biết nhiều công ty niêm yết lớn đã sử dụng hết không gian sở hữu của vốn nước ngoài. Đây không phải là vấn đề mới, nhưng vẫn khiến các nhà đầu tư quốc tế cảm thấy thất vọng. Một khi một cổ phiếu hấp dẫn bị giới hạn hoàn toàn, ngay cả khi vốn nước ngoài muốn tham gia, họ cũng khó mua được một cách suôn sẻ. MSCI cho biết vẫn có hơn 1% trong chỉ số thị trường đầu tư được của MSCI tại Việt Nam bị ảnh hưởng bởi những hạn chế này. Báo cáo cũng đề cập đến vấn đề đối xử bình đẳng giữa nhà đầu tư trong nước và nước ngoài. Về nguyên tắc, một thị trường hấp dẫn nên cung cấp môi trường cạnh tranh tương đối bình đẳng. Nhưng thực tế là thông tin doanh nghiệp không phải lúc nào cũng được cung cấp bằng tiếng Anh đầy đủ, và việc tham gia của nhà đầu tư nước ngoài vẫn bị giới hạn bởi các quy định về sở hữu. Điều này khiến trải nghiệm đầu tư của hai nhóm nhà đầu tư không đồng nhất. Tỷ giá hối đoái và thanh toán: Vẫn cần nhiều sự linh hoạt hơn Một điểm khác mà MSCI đề cập là thị trường ngoại hối. Việt Nam hiện vẫn chưa có thị trường tiền tệ ngoài khơi, và giao dịch ngoại hối trong và ngoài nước vẫn có sự liên kết chặt chẽ với thị trường chứng khoán cơ sở. So với một số thị trường mới nổi khác, sự linh hoạt của Việt Nam vẫn còn hạn chế. Đây không phải là vấn đề mà ai cũng chú ý, nhưng đối với các quỹ đầu tư lớn, khả năng quản lý rủi ro tỷ giá và huy động vốn hiệu quả là cực kỳ quan trọng. Nếu cơ chế ngoại hối không đủ linh hoạt, chi phí phòng ngừa rủi ro sẽ tăng lên, từ đó ảnh hưởng đến quyết định phân bổ vốn. Về thanh toán và bù trừ, mặc dù đã triển khai giải pháp không ký quỹ, MSCI vẫn cho rằng thị trường cần chờ đến khi mô hình CCP hoạt động đầy đủ vào năm 2027. Nói cách khác, Việt Nam đã đi đúng hướng, nhưng chưa đến đích. MSCI cũng chỉ ra rằng, sau một số điều chỉnh gần đây, việc chuyển nhượng ngoài sàn đã có sự cải thiện. Tuy nhiên, một số giao dịch vẫn cần được các công ty lưu ký và thanh toán chứng khoán Việt Nam xem xét tài liệu trước khi thực hiện. Điều này cho thấy cải cách đã có tiến bộ, nhưng chưa phải tất cả các cấp quy trình đều đã được dỡ bỏ. Kỳ vọng nâng hạng: Trọng tâm thực sự vẫn là buổi đánh giá ngày 24 tháng 6 Một điểm quan trọng là báo cáo mới nhất của MSCI chủ yếu tập trung vào các điều kiện khả năng tiếp cận thị trường, chứ không đưa ra câu trả lời cuối cùng về vấn đề nâng hạng. Điều mà các nhà đầu tư thực sự quan tâm hiện nay là việc đánh giá phân loại thị trường năm 2026, dự kiến sẽ được công bố vào sáng ngày 24 tháng 6. Tài liệu đó sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến việc Việt Nam có được nâng hạng hay không, hoặc có được đưa vào danh sách quan sát nâng hạng hay không. Xét về khía cạnh này, báo cáo này có thể được xem như một cuộc kiểm tra tiến độ, còn báo cáo ngày 24 tháng 6 mới là thời điểm thị trường mong đợi tín hiệu rõ ràng hơn. Nói một cách đơn giản: Việt Nam đang làm nhiều điều đúng đắn, nhưng MSCI thường không chỉ xem xét "đã làm gì", mà còn xem xét nó có thực sự hiệu quả trong thực tế hay không. Cải cách trên giấy tờ là một chuyện, việc thực hiện một cách thông suốt, ổn định và liên tục lại là chuyện khác. Kết luận Nhìn chung, báo cáo mới nhất của MSCI truyền tải một tín hiệu khá cân bằng: Việt Nam đang đạt được những tiến bộ rõ rệt trong cải cách thị trường vốn, nhưng một số nút thắt vẫn cần thời gian để giải quyết. Việc ra mắt mô hình môi giới toàn cầu, sự phát triển của CCP và việc mở rộng công bố bằng tiếng Anh đều là những bước rất tích cực, cho thấy ý chí mạnh mẽ trong việc bắt kịp các tiêu chuẩn quốc tế. Tuy nhiên, giới hạn sở hữu của vốn nước ngoài, tính minh bạch thông tin, thị trường ngoại hối và cơ chế thanh toán vẫn là những vấn đề mà các nhà đầu tư quốc tế phải cân nhắc kỹ lưỡng. Do đó, câu chuyện nâng hạng chưa thể coi là "hoàn thành"; nó mới chỉ bước vào giai đoạn then chốt nhất. Đối với các nhà đầu tư, điều đáng chú ý không chỉ là kết quả phân loại của MSCI, mà còn là cách Việt Nam tiếp tục biến những cải cách này thành hiện thực có thể áp dụng được. Nếu duy trì được điều này, thị trường chứng khoán Việt Nam không chỉ hấp dẫn hơn trong mắt MSCI mà còn hấp dẫn hơn trong mắt giới vốn toàn cầu rộng lớn hơn.
